Introductie tot SKOS (Simple Knowledge Organization System)

SKOS, afgekort voor Simple Knowledge Organization System, is een gestandaardiseerde manier om kennis te organiseren en te beschrijven op het web. Het biedt een vocabulaire voor het modelleren van begrippen en hun onderlinge relaties, waardoor het mogelijk is om semantische structuren te creëren voor het delen en hergebruiken van informatie.

Thesauri

SKOS is bij uitstek geschikt voor het modelleren en beheren van thesauri, taxonomieën en andere vormen van gecontroleerde vocabulaires.

  • Thesauri: SKOS biedt een gestandaardiseerde manier om thesauri te modelleren, waardoor complexe conceptuele structuren kunnen worden gedefinieerd en beheerd. Thesauri kunnen hiermee worden gebruikt voor het indexeren en opzoeken van informatie.
  • Taxonomieën: SKOS maakt het mogelijk om hiërarchische taxonomieën te definiëren, waarbij concepten worden georganiseerd in een boomstructuur van bredere en nauwere termen.
    NB Een thesaurus is een gecontroleerd vocabulaire die synoniemen en gerelateerde termen bevat, terwijl een taxonomie alleen hiërarchische categorieën gebruikt om concepten te organiseren.
  • Ontologieën: Hoewel SKOS geen volledige ontologie-taal is, kan het worden gebruikt als onderdeel van een bredere ontologie (vb de ceo). Het biedt een eenvoudige manier om concepten en hun relaties te beschrijven, wat van pas kan komen bij het modelleren van domeinkennis in uiteenlopende toepassingsgebieden.
  • Semantische Interoperabiliteit: SKOS vergemakkelijkt de uitwisseling van semantische informatie tussen verschillende systemen en domeinen. Door een gemeenschappelijk vocabulaire te gebruiken voor het modelleren van begrippen en hun relaties, kunnen systemen beter met elkaar communiceren en informatie beter begrijpen, wat de uitwisseling en integratie van gegevens bevordert.
  • Herbruikbaarheid van Vocabulaires: SKOS kan gebruikt worden voor de herbruikbaarheid van vocabulaires aan door standaardisatie en consistentie te bieden in de manier waarop concepten worden gemodelleerd en gedefinieerd. Dit maakt het gemakkelijker om bestaande vocabulaires te hergebruiken en te integreren in nieuwe toepassingen en systemen, wat de ontwikkelingstijd verkort en de consistentie van informatie verbetert.

Model

skos model

Figuur 1. Main elements of the SKOS data model. Baker, Thomas & Bechhofer, Sean & Isaac, Antoine & Miles, Alistair & Schreiber, Guus & Summers, Ed. (2013). Key Choices in the Design of Simple Knowledge Organization System (SKOS). Journal of Web Semantics. 20. 35-49. 10.1016/j.websem.2013.05.001.

Classes

1. Concept
skos:Concept: Een 'Concept' in SKOS vertegenwoordigt een abstract idee, een term of een term uit een vocabulaire.
2. ConceptScheme
skos:ConceptScheme: Een 'ConceptScheme' definieert een verzameling gerelateerde concepten binnen een specifiek domein of onderwerp. Dit wordt vaak gebruikt als een thesaurus.

Aanvullende properties die alleen bij een skos:conceptScheme horen:

  • skos:inScheme: de 'inScheme' eigenschap geeft aan dat een concept deel uitmaakt van een specifiek conceptschema.
  • skos:topConceptOf: de 'topConceptOf' eigenschap identificeert concepten die de hoogste niveaus van hiërarchie binnen een ConceptScheme vertegenwoordigen.

3. Collection
skos:Collection: Een 'Collection' is een groepering van gerelateerde concepten binnen een ConceptScheme.

Aanvullende properties die alleen bij een skos:Collection horen:

  • skos:memberList: de memberList eigenschap wordt gebruikt om een geordende lijst van concepten binnen een skos:Collection aan te geven. Elk lid van de lijst wordt vertegenwoordigd door de skos:member eigenschap.
  • skos:ordered: de ordered eigenschap wordt gebruikt om aan te geven dat de skos:Collection een geordende lijst van concepten bevat. Dit wordt meestal gebruikt in combinatie met skos:memberList.

Properties

1. Labeling

  • skos:prefLabel: de 'prefLabel' eigenschap specificeert de primaire benaming voor een concept binnen een bepaalde taal.
  • skos:altLabel: de 'altLabel' eigenschap geeft alternatieve benamingen voor een concept binnen een specifieke taal.
  • skos:hiddenLabel: de 'hiddenLabel' eigenschap wordt gebruikt om alternatieve of minder gangbare benamingen voor een concept te verbergen in gebruikersinterfaces.

2. Notation

  • skos:notation: de 'notation' eigenschap biedt een gestandaardiseerde notatie voor het identificeren van concepten.

3. Semantic Relations

  • skos:broader: de 'broader' eigenschap specificeert een bredere relatie tussen twee concepten, waarbij het ene concept een superset is van het andere.
  • skos:narrower: de 'narrower' eigenschap specificeert een nauwere relatie tussen twee concepten, waarbij het ene concept een subset is van het andere.
  • skos:related: de 'related' eigenschap definieert een willekeurige relatie tussen twee concepten.
  • skos:broaderTransitive: de 'broaderTransitive' eigenschap definieert een transitieve versie 2 van 'broader'.
  • skos:narrowerTransitive: de 'narrowerTransitive' eigenschap definieert een transitieve versie van 'narrower'.

4. Mapping Relations De mappingRelation property identificeert de relatie tussen twee concepten die zijn gemapt tussen verschillende conceptschema's. Dit omvat:

  • skos:exactMatch: deze ‘exactMatch’ relatie wordt gebruikt wanneer twee concepten exact hetzelfde betekenen in verschillende conceptschema's. Het impliceert een strikte gelijkwaardigheid tussen de concepten en wordt vaak gebruikt wanneer twee vocabulaires of thesauri synoniemen bevatten.
  • skos:closeMatch: de ‘closeMatch’ relatie geeft aan dat twee concepten vergelijkbaar maar niet exact hetzelfde zijn. Het duidt op een mate van gelijkenis tussen de concepten, maar niet op een volledige equivalente betekenis.
  • skos:broadMatch: deze ‘broadMatch’ relatie wordt gebruikt wanneer een concept in het ene schema een bredere betekenis heeft dan een concept in het andere schema. Het impliceert dat het ene concept een superset is van het andere.
  • skos:narrowMatch: de ‘narrowMatch’ relatie geeft aan dat een concept in het ene schema een smallere/engere betekenis heeft dan een concept in het andere schema. Het impliceert dat het ene concept een subset is van het andere.

Een "transitieve versie" van een eigenschap betekent dat de eigenschap transities volgt over meerdere niveaus van hiërarchie. Met andere woorden, als A een breder begrip is dan B en B op zijn beurt breder is dan C, dan zal een transitieve eigenschap automatisch impliceren dat A breder is dan C, zelfs als er geen directe verbinding tussen A en C is.

  • skos:relatedMatch: deze ‘relatedMatch’ relatie definieert een verwantschap tussen twee concepten, waarbij ze een vergelijkbare betekenis hebben maar niet direct equivalent zijn. Het geeft aan dat de concepten op de een of andere manier gerelateerd zijn, maar niet noodzakelijkerwijs synoniem zijn.

5. Documentation

  • skos:definition: de 'definition' eigenschap definieert de betekenis van een concept.
  • skos:note: de 'note' eigenschap biedt aanvullende informatie of commentaar over een concept.
  • skos:scopeNote: de 'scopeNote' eigenschap geeft de context of toepassingsgebied van een concept aan. NB in de AAT en de CHT heeft de scopeNote de rol van skos:definition overgenomen.
  • skos:example: de 'example' eigenschap bevat voorbeelden die het gebruik van een concept verduidelijken.
  • skos:historyNote: de 'historyNote' eigenschap bevat historische informatie met betrekking tot een concept.
  • skos:editorialNote: de 'editorialNote' eigenschap bevat redactionele opmerkingen met betrekking tot een concept.
  • skos:changeNote: de 'changeNote' eigenschap biedt informatie over wijzigingen die zijn aangebracht in een concept.

Uitleg over het gebruik van skos:editorialNote, skos:historyNote en skos:changeNote

Binnen SKOS zijn er verschillende notities beschikbaar om aanvullende informatie te verstrekken over de concepten die worden gemodelleerd. skos:editorialNote, skos:historyNote en skos:changeNote.

1. skos:editorialNote

De skos:editorialNote eigenschap wordt gebruikt om interne opmerkingen te maken over een concept die specifiek zijn gericht op de beheerders van een thesaurus. Het biedt ruimte voor aantekeningen en suggesties met betrekking tot de ontwikkeling, aanpassing of eventuele verbeteringen van een concept, maar is niet bedoeld voor het bredere publiek dat de thesaurus of taxonomie raadpleegt.

Gebruik: Deze eigenschap is nuttig wanneer er bepaalde redactionele beslissingen moeten worden genomen of wanneer er opmerkingen zijn over de noodzaak om een concept te herzien of aan te passen. Zo kan een medewerker bijvoorbeeld aangeven dat een term verouderd is en mogelijk aan vervanging toe is, of dat er overleg nodig is om de definitie van een concept te verfijnen.

Voorbeeld: ex:ConceptX skos:editorialNote “Deze term ligt bij de kenniswerkers voor aanpassing betekenis.”@nl.

Kenmerk: De notitie is niet bedoeld voor eindgebruikers of voor publicatie, maar puur voor intern redactioneel gebruik. Het is aan de medewerkers om te beslissen of de opmerkingen worden opgevolgd en wanneer zij worden verwijderd of gewijzigd.

2. skos:historyNote

De skos:historyNote eigenschap biedt een middel om de historische context van een concept vast te leggen. Dit kan nuttige informatie bevatten over de ontwikkeling, evolutie of verandering van een concept door de tijd heen. Het kan bijvoorbeeld gaan over veranderingen in de naam, de betekenis of het gebruik van een concept binnen een bepaald domein.

Gebruik: Deze eigenschap is van belang wanneer een concept over de tijd heen is aangepast, bijvoorbeeld omdat de betekenis ervan is verschoven of omdat de term zelf is veranderd.

Het biedt de mogelijkheid om de gebruiker inzicht te geven in de achtergrond en geschiedenis van een concept.

Voorbeeld: ex:ConceptY skos:historyNote "Deze term werd eerst gebruikt in de betekenis van jachtterrein voor de eigenaar. Is nu huidige betekenis."@nl.

Kenmerk: Deze eigenschap kan waardevolle context bieden voor gebruikers die proberen de ontwikkeling van een concept te begrijpen. Vooral wanneer een term of concept is verouderd of vervangen, kan deze notitie dienen als een brug naar de huidige terminologie.

3. skos:changeNote

De skos:changeNote eigenschap legt specifieke wijzigingen vast die zijn aangebracht aan een concept. Dit kan betrekking hebben op de definitie van het concept, de relaties met andere concepten, of andere relevante attributen. Het doel van deze notitie is om een overzicht te bieden van de wijzigingen die zijn doorgevoerd, zodat de evolutie van het thesaurus kan worden gevolgd.

Gebruik: Deze eigenschap is vooral nuttig in situaties waarin thesaurus actief wordt beheerd en bijgewerkt. Het kan helpen bij het bijhouden van wijzigingen, zodat zowel medewerkers als gebruikers een duidelijk overzicht hebben van wat er is aangepast en waarom.

Voorbeeld: ex:ConceptZ skos:changeNote "scopeNote is aangepast naar moderne betekenis van hertenkamp"@nl.

Kenmerk: De skos:changeNote eigenschap maakt het mogelijk om de wijzigingen in de loop van de tijd te documenteren. Dit is handig voor het beheer van grote thesauri met veel medewerkers, waar termen en concepten constant evolueren en aangevuld worden.

Samenvattend:

  • skos:editorialNote biedt ruimte voor interne redactionele opmerkingen, die helpen bij het beheer van de thesaurus.
  • skos:historyNote legt de geschiedenis en ontwikkeling van een concept vast, wat belangrijk is voor gebruikers die inzicht willen in de evolutie van een term.
  • skos:changeNote documenteert specifieke wijzigingen die zijn doorgevoerd, wat essentieel is voor het bijhouden van de aanpassingen binnen een thesaurus.

NB notes zijn blank nodes NB2 RCE voegt initialen toe. Bijv. jvand

opgenomen van “Uitleg over het gebruik van skos:editorialNote, skos:historyNote en skos:changeNote” - Joop Vanderheiden